2019 Öncesi ve Sonrası: Zaman Algımıza Ne Oldu?

Bir düşünün: 2015 yılı size ne kadar uzak geliyor? Peki ya 2021? İtiraf edelim, ikisi de kafamızda garip bir şekilde aynı çekmecede duruyor. Sanki 2019’da bir yerlerde zamanın düğmesine basıldı ve o günden beri her şey birbirine karıştı. Sosyal medyada son haftalarda tam da bu konu konuşuluyor: 2019 öncesi hayatımızla sonrası arasında beynimizde oluşan o tuhaf kopukluk. İşte hepimizin fark edip kimsenin tam olarak açıklayamadığı o zaman algısı bozukluğunun 10 hali.

1. “3 yıl önce” dediğimiz şey aslında 7 yıl önceymiş

Bir anıyı anlatırken rahatça “aa bu daha yeniydi, 2-3 sene önceydi” diyorsunuz, sonra tarihi kontrol ediyorsunuz ve meğer 2018’den bahsediyormuşsunuz. Bu his o kadar yaygın ki artık kimse tarih tahmininde bulunurken kendine güvenmiyor; herkes önce telefonunu açıp “gerçekten kaç yıl olmuş” diye kontrol etme alışkanlığı edindi.

2. 2019 öncesi anılar “eski siyah beyaz film” gibi hissettiriyor

O döneme ait fotoğraflara baktığınızda garip bir nostalji dalgası kaplıyor içinizi; sanki çok daha eski, çok daha “başka bir hayata” ait görüntüler izliyormuşsunuz gibi bir his oluşuyor. Oysa aradan geçen süre, hayatınızın çok da uzun olmayan bir dilimi. Zihin sanki o tarihten sonrasını ayrı bir bölüm olarak kaydetmiş.

3. “Pandemi öncesi” ve “pandemi sonrası” artık resmi bir takvim birimi

Kimse yıl söylemiyor, herkes “corona öncesi” ya da “corona sonrası” diyerek zaman tarif ediyor. Bu o kadar yerleşik bir alışkanlık haline geldi ki, gençler arasında bile “ben daha okuldaydım, corona öncesiydi” gibi cümleler bir tarih birimi gibi kullanılıyor. Sanki 2020 bir sıfır noktası, her şey ondan önce ve sonra diye ikiye ayrılıyor.

4. Sosyal medyadaki “eski” içerikler artık daha “eski” görünüyor

2018 tarihli bir video ya da paylaşım karşınıza çıktığında, çekim kalitesinden tutun kullanılan uygulamalara kadar her şey gerçekte olduğundan çok daha eski bir döneme aitmiş gibi hissettiriyor. Bir kullanıcının da belirttiği gibi, “2019 sonrası zaman algımız bozuldu” cümlesi bu yüzden bu kadar geniş bir kesimde karşılık buluyor; herkes aynı tuhaf zaman sıkışmasını yaşıyor.

5. Rüyalarımız bile artık “devam etmiyor”

İlginç bir şekilde, birçok kişi son yıllarda rüyalarının eskisi kadar akıcı ve “devam eden” bir yapıda olmadığını fark etti. Bir rüyayı ertesi gece kaldığı yerden sürdürme hissi, eskiden çok daha yaygın bir deneyimken şimdi neredeyse hiç yaşanmıyor. Zaman algısındaki bu kopukluk, uykuya bile sirayet etmiş durumda.

6. Bir şarkı “yeni çıkmış” gibi geliyor ama aslında 6 yaşında

Radyoda ya da bir playlist’te duyduğunuz bir şarkının “daha geçen sene çıkmıştı” dediğiniz an, meğer 2019’da yayınlanmış oluyor. Müzik zevkimizin zaman çizelgesi de aynı bulanıklığa kapılmış durumda; sanki belirli bir dönemden sonra çıkan her şey “yakın zamanlı” bir torbaya atılıyor.

7. Okul/üniversite anıları garip bir şekilde iki kata bölündü

Eğitim hayatının bir kısmını 2019 öncesinde, bir kısmını sonrasında geçirenler için bu ayrım daha da belirgin. “Normal okul günleri” ve “sonrasındaki her şey” arasında net bir çizgi var; sanki aynı okul hayatı değil de iki farklı dönem yaşanmış gibi bir his oluşuyor.

8. Instagram’daki “years ago today” hatırlatmaları artık gerçek bir şok kaynağı

Uygulamaların sunduğu “bugün yıllar önce” hatırlatmaları, özellikle 2019 öncesine ait bir fotoğraf çıkardığında insanı gerçekten irkiltiyor. “Bu daha yeni gibiydi” dedirten o an, zaman algısındaki kopukluğun en somut kanıtlarından biri haline geldi.

9. Gündelik konuşmalarda “eskiden” cümlesi çok daha erken bir tarihe kaydı

Önceden “eskiden” derken 90’lardan ya da çocukluktan bahsedilirdi; şimdi birçok kişi 2017-2018 gibi görece yakın bir dönemi bile “eskiden öyle değildi” diyerek anlatıyor. Bu, zihnimizin belirli bir kırılma noktasından sonrasını çok daha “güncel”, öncesini ise çok daha “geçmiş” olarak kodladığının bir işareti.

10. Ve herkes aynı soruyu soruyor: “Bu neden böyle oluyor?”

Sosyal medyada bu konu konuşulduğunda ortak nokta hep aynı: kimse net bir açıklama yapamıyor ama herkes bu hissi paylaşıyor. Bazıları küresel ölçekte yaşanan büyük kesintiyi (pandemi, ekonomik dalgalanmalar, hızla değişen gündem) işaret ederken, bazıları bunu sadece dijital hayatın hızlanmasına bağlıyor. Belki de asıl sebep, son birkaç yılda o kadar çok şeyin çok hızlı yaşanmış olması ki, beynimiz bu yoğunluğu “uzun bir zaman dilimi” olarak kodluyor.

Sonuç olarak, 2019’un aslında pek de “çok eski” bir tarih olmadığını biliyoruz — ama beynimiz başka bir şey söylüyor. Bu ortak zaman algısı bozukluğu, belki de hepimizin fark etmeden paylaştığı en “nesiller arası” deneyimlerden biri. Siz de “bu daha yeniydi” deyip tarihi öğrenince şok olduğunuz bir an yaşadınız mı? Yorumlarda anlatın, muhtemelen yalnız değilsiniz.