“Enflasyon cüzdanını vurdu ama vizyonunu vuramayacak. ‘Geçinemiyorum’ diye dört duvar arasına kapanmak yerine, sistemin açığını kullanarak ayda sadece maaşının %10’unu ayırıp %100 lüks yaşamanın yollarını listeledik. İşte ‘fakir ama gururlu’ yaşam hackleri:”

1. “Havuz Hack’i”: “O 5 yıldızlı otellere geceliği 10 bin TL vermene gerek yok. Birçok lüks otel, hafta içi ‘Day Pass’ (günlük giriş) satıyor. Otelin tüm imkanlarını (havuz, spa, fitness) 1/5 fiyatına kullan, akşam evine dön. Lüks senin, borç başkasının.”

2. “Süpermarket Gurme Şovu”: “Üzerinde marka logosu olan şarap 2.000 TL mi? Marketin kendi gurme serisinden (genelde üst segment şaraplarla aynı fabrikada üretilir) 400 TL’ye al, güzel bir kadehe koy. Kimse anlamayacak, sadece tadına bakacaklar.”

3. “Kredi Kartı Puanı ile Uçuş Büyüsü”: “Yıl boyu yaptığın market ve fatura harcamalarından gelen puanları asla ‘biriksin’ diye bırakma. Her ayın sonunda puanlarını uçak mili veya otel puanına dönüştür. Yıl sonunda bir tatil bedavaya gelecek.”

4. “Ücretsiz VIP Kültür”: “Şehrindeki müze ve sanat galerilerinin ‘ücretsiz giriş’ günlerini takip et. VIP galeri açılışlarına, sergi lansmanlarına katıl (sadece biraz nazik bir mail atman veya sosyal medyadan takip etmen yeterli). Şampanya ikramlı ortamlar senin için bedava.”

5. “İkinci El Lüks (Vintage Hunt)”: “İnternetteki ikinci el platformlarında ‘kutusuz, az kullanılmış’ orijinal lüks aksesuarları kovala. Bir tasarım güneş gözlüğü veya çanta, bütün imajını bir anda ‘pahalı’ gösterir. Sadece doğru parçayı seçmeyi öğren.”

Kadıköy merkezden girip Suadiye’den çıktığın hatta bir delilik yaşanıyor. Koca semt sanki gizli bir tarikat toplantısında bir araya gelmiş de, “Arkadaşlar Kadıköy’ün acil, ama çok acil bir kahveciye daha ihtiyacı var, ben espresso makinesinin kolunu çekmezsem bu çark dönmez!” diye yemin etmiş.

Mahallede terzi vardı, pantolon paçası kısaltırdık. Gitti. Yerine ne geldi? Kahveci. Ayakkabı tamircisi vardı, topuk çakardık. O da gitti. Yerine ne geldi? Kahveci!

Kardeşim ben paçamı kahveye mi batırayım? Ayakkabımın topuğuna filtre kahve mi süreyim? Caddebostan’dan Suadiye’ye yürü, attığın her adımda bir barista sana latte art yapıyor. Kalp çiziyor köpüğe. Kalbime çiz onu, kira 80 bin TL!

Bir de dönerciler türedi. 100 gram döner 600 lira. Adam danayı kesmiş, şişe dizmiş, karşıma geçmiş gram hesabı yapıyor kuyumcu gibi. “Kaç gram olsun abi?” Kaç gram olsun ne demek, sarrafa mı geldim ben? Bir de işin komiği, Tatar Salim’de porselen tabakta yediğinle köşedeki Barış Büfe’de ayakta, kola kutusunu koyacak yer bulamadan yediğin tombik aynı para!

Dondurmacıları hiç sorma. Pardon, dondurmacı değil, Gelato. Çünkü dondurma dersen 50 lira, gelato dersen 250 lira oluyor, sistem bu. Dükkan limon sarısı, tabela el yazısı, isim İtalyanca, bir top 200 lira. Bir top, tek top!

O sırada Değirmendere’de Öz Serbesler amca üç topu 100 liraya veriyor, süt kokuyor ama olmaz, biz gidip limon yeşili dükkanda “fıstıklı gelato” yiyeceğiz, çünkü Instagram’a Öz Serbesler koyunca olmuyor

Yeter valla yeter. Bir tane de nalbur açın, bir tane. Vida lazım bana, vida.

Murat Tolga Şen

İnternetin ilk yıllarını hatırlayanlar bilir; MSN zamanlarında havalı görünmek için “Selam” yerine “Slm”, “Ne yapıyorsun” yerine “Nbr” yazardık. O zamanlar derdimiz tamamen hız ve ergenlik estetiğiydi. Ancak bugün internette yepyeni bir dil doğuyor ve bu sefer durum keyfi değil, tamamen bir hayatta kalma mücadelesi. Karşımızda insan yöneticiler değil, tek bir kelimenizle erişiminizi sıfırlayabilecek acımasız algoritmalar var.

Sosyal medya platformlarının sansür filtrelerini ve “shadowban” (gizli engel) mekanizmalarını aşmak için geliştirilen bu yeni şifreli dile “Algospeak” deniyor. Yani, algoritma dili.

“Ölmek” Yasak, “Yaşamamaya Başlamak” Serbest!

Özellikle TikTok ve Instagram Reels gibi platformlarda video üretiyorsanız, algoritmanın çok katı kuralları olduğunu bilirsiniz. “Ölüm, intihar, taciz, para, depresyon” gibi hassas kelimeleri videonuzda geçirdiğiniz ya da alt yazıya eklediğiniz an, algoritma videonuzu adeta dijital bir karantinaya alıyor ve kimseye göstermiyor.

Genç içerik üreticileri de çareyi kelimelerin etrafından dolaşmakta buldu. İşte Algospeak sözlüğünden en popüler örnekler:

• Unalive (Canlı olmayan / Yaşatmamak): “Ölmek” veya “öldürmek” (die/kill) kelimeleri yasak olduğu için, gençler artık videolarında “Dün izlediğim filmde ana karakter ‘unalive’ oldu” diyor.
• Seggs veya Spice: Malum hassas kelime yerine kullanılan, kulağa masum gelen alternatifler.
• Le Dollar Bean: “Lesbian” kelimesinin TikTok’un otomatik alt yazı okuma sistemini kandırmak için kullanılan fonetik hali.

• Accountant (Muhasebeci): Sosyal medyada OnlyFans gibi platformlardan gelir elde edenlerin, mesleklerini algoritmadan gizlemek için kullandıkları ortak paravan meslek.

Emojilerin Gizli Ajanlığa Soyunması

Algospeak sadece kelimelerle sınırlı değil. Emojiler de artık ilk yardımdan çok uzakta, bambaşka misyonlar üstleniyor. Bir videonun altında sürekli görüyorsanız, bilin ki orada kovid veya aşı konuşuluyordur. Eğer 🌽 (mısır) emojisi görüyorsanız, kelimenin İngilizce okunuşundaki benzerlikten dolayı müstehcen içerik kastediliyordur.

Yapay zeka milyarlarca dolarlık yatırımlarla insan gibi düşünmeye çalışırken, insanoğlu yapay zekayı delirtmek için 19. yüzyılın şifreli haberleşme yöntemlerine geri dönmüş durumda.

Algoritma bizi gözetliyor ama Türkçe argoyu henüz tam çözemedi…

Küresel çapta “Algospeak” bu kadar İngilizce odaklı ilerlerken, bizim içerik üreticilerinin işi biraz daha kolay. Türkçenin kıvrak zekası, mecazları ve kelime oyunları karşısında Silikon Vadisi’nin yapay zekası henüz tam olarak ne yapacağını bilemiyor. Bizde sansürden kaçmak için kelimeyi değiştirmeye gerek yok; bir kelimeyi 15 farklı ironik tonda söyleyebilen bir milletiz sonuçta.

Kapitalizmin Yarattığı “Yeni Nesil Distopya”

İşin geyik kısmı bir yana, uzmanlar bu durumu “dijital bir distopya” olarak nitelendiriyor. İfade özgürlüğünün, dev teknoloji şirketlerinin yazdığı kod satırlarına takılmaması için genç nesil kendi dilini sıfırdan inşa ediyor.

Günün sonunda, gelecekte torunlarımızla konuşurken “Evladım dün sokakta yürürken az kalsın araba çarpıyordu, ‘unalive’ olacaktım” dersek şaşırmayın. Çünkü algoritmalar bizi sadece izlemiyor, artık nasıl konuşmamız gerektiğini de dikte ediyor.